يك گردو، يك كتاب

گزيده‌اي از «داستان راستان» اثر استاد شهيد مرتضي مطهري
كمتر از بيست سال داشت كه يك دانشمند بزرگ شد. نامش حسين بود؛ ولي مردم به او مي‌گفتند: «ابوعلي سينا» يك روز به كلاس درس دانشمند كهنسالي رفت. ـ سلام ابن مسكويه! خوبي؟ ابن مسكويه و شاگردانش به احترام ابوعلي سينا، از جاي خود برخاستند. ابوعلي سينا يك گردو از جيب خود در آورد و با غرور به ابن مسكويه گفت: «اگر مي‌تواني به من بگو كه مساحت اين گردو چه قدر است؟» او با كار خود مي‌خواست آن استاد پير را خجالت زده كند. ابن مسكويه به او جوابي نداد و به سراغ قفسة كتاب‌هاي خود رفت. يك كتاب بزرگ بيرون كشيد و جلوي او برد. ابن مسكويه آن كتاب را خودش دربارة اخلاق و تربيت نوشته بود. ـ اي ابوعلي! اول اين كتاب را بخوان و اخلاق خودت را درست كن، بعد به اين جا بيا تا من مساحت اين گردو را به تو بگويم. ابوعلي سينا از كاري كه كرده بود پشيمان شد. سر به زيرانداخت. كتاب را گرفت و به خانه‌اش رفت. او به خاطر آن جملة استاد، غرور و خودخواهي را كنار گذاشت و مهرباني و ادب را به علم و دانش خود افزود.

جغرافياي تاريخی شهرستان بيجار گروس

نوشته شده توسط: سید محسن جبارزاده

استاد راهنما: دکتر داریوش فامیلی

مقدمه

کشور پهناور اِيران از لحاظ جمعِيت و جغرافِيا داراِي چهرها و بافتهاِي گونه گونه مِي باشد . در اِين کشور اقوام مختلف با آداب و رسوم مختلف زندگِي مِي کنند ، که از مجموع آنها ِيک واحد کل سِياسِي به نام اِيران تشکِيل شده است . مسلما براِي شناخت تارِيخِي ،سِياسِي اِين کشور مستلزم شناخت تک تک اِين مناطق و آداب ورسوم آنها است ، هرچند که تمام اِين اقوام در روند تحولات خود با تحولات کلِي کشور ِيکِي هستند ، خود نِيز داراِي تحولاتِي جداگانه هستند که ِيا در تحولات کشور تاثِير داشته و ِيا از آن تاثِير پذِيرفته است.بنابرِين درک هر کدام بدون درک دِيگرِي کامل نِيست .

منطقه ِي گروس (بِيجار) هرچند بخش کوچکِي از اِين سرزمِين پهناور است . اما داراِي تارِيخ و گذشته اِي پر ماجراست . هرچند که گروس علِي رغم پِيشِينه ِي درخشان از لحاظ ثبت واقاِيع تارِيخِي آن دچار ِيک مظلومِيت و کم توجهِي تارِيخ نگاران واقع شده است ، چرا که بِيشت وقاِيع آن در دورانهاِي تارِيخِي ثبت نشده است و ِيا به صورت بسِيار جزئِي ثبت شده است . اِين مظلومِيت .کم توجهِي تنها مربوط به دورانهاِي دور نِيست حتِي در تارِيخ نگارِي معاصر نِيز در بسِيارِي از وقاِيع اِين شهر چشم پوشِي وِيا کم توجهِي شده است .

در اِين جا اِينجانب به عنوان ِيک شهروند بِيجارِي که علاقمند به تارِيخ شهر ودِيار خود مِي باشم سعِي نمود با همه ِي کمبودها (منابع تحقِيقِي) در حد بضاعت خود مطالبِي را در خصوص شهر خود گردآورِي نماِيِيم البته انتخاب اِين موضوع براِي تحقِيق هرچند که در ابتداء انجام تکلِيف درسِي براِي درس جغرافِياِي تارِيخِي و  استاد عزِيزم جناب آقاِي دکتر فامِيلِي بود ، اما فاِيده ِي اصلِي آن شناخت خودم نسبت به واقاِيع تارِيخِي شهرم بود که سالها آبا و اجدادم در آن زندگِي کرده بودند و از گذشته آن بِي خبر بودم .

ادامه نوشته

انواع مالیات ها در قرون اولیه اسلامی

نوشته شده توسط: سید محسن جبارزاده

استاد راهنما: دکتر نصرالله پورمحمدی املشی

بيان مسئله

          با توجه به اين كه معتقد هستيم دين اسلام يك دين آسماني علي الخصوص ديني كه ختم تمام اديان الهي وكامل ترين آنها است، براي تمام مراحل زندگي و تمام نيازهاي انسان برنامه دارد. پس اين سئوال ايجاد  مي شود كه دين اسلام در خصوص مسائل مادي (اقتصاد) چه برنامه ي دارد، بهتر بگوييم آيا در اين خصوص برنامه ي دارد يا خير؟ اقتصاد اگر نگوييم كه زيربناي تمام فعاليت هاي بشري است.[1] اما بايد قبول كرد كه عامل بسيار مهمي در زندگي انسان است، و در طول تاريخ نشان داده است كه اقتصاد در ترقي و پيشرفت جوامع نقش اساسي دارد، و ركود اقتصادي  و فقر تبعات جبران ناپذيري به جاي گذاشته است. چه شورش ها و درگيري ها و انقلابات بوجود آمده در جوامع مسلمين، بخاطر تبعيض و بي عدالتي و ظلم و ستم در جنبه ي اقتصادي بوده.

          با توجه به زندگي فعلي مسلمانان (وضعيت موجود) به نظر مي رسد كه مسلمانان در اين رابطه دچار مشكل هستند، حال اين مشكل ممكن است بخاطر، به كار نبردن دستورات اقتصادي، مالي و شرعي آنان است، يا بخاطر عدم هماهنگي دستورات ديني با نيازها و مشكلات فعلي مسلمانان است. به هر حال در اين جا تلاش   مي شود با توجه به منابع مورد استفاده به جواب درست و منطقي دست يابم.

ادامه نوشته

فتح مصر از ابتدا تا دوره فاطمیان

نوشته شده توسط: سید محسن جبارزاده

استاد راهنما: دکتر رمضان زین العابدینی

مقدمه

    « پيامبر (ص) قبل از فتح مكه در سال ششم هجري، نامه هايي به سران كشورهاي ايران، روم، يمن و مصر فرستاد و آنها را به نداي آزادي بخش اسلام نويد داد. اما پس از اين كه مسلمانان در عربستان به قدرت رسيدند. زمينه براي رساندن پيام الهي به تمامي نقاط جهان مهيا شد و مسلمين بر آن شدند تا پيام اسلام را به تمام جهانيان برسانند و به همين جهت متوجه دو امپراتوري بزرگ آن روز جهان يعني روم و ايران شدند. عمده فتوحات مسلمانان در زمان عمر حاصل شد كه ايران، شام و فلسطين فتح شد و در ادامه به مصر پرادخته شد كشوري كه ضمن داشتن تمدني كهن و بي سابقه و موقعيت جغرافيايي مناسب، نقش خود را در شكل گيري حوادث دنياي اسلام به خوبي ايفا كرد و پس از فتح به صورت سكوي حملات آتي مسلمانان به افريقا و پل ارتباطي بين شرق و غرب جهان اسلام درآمد.

       اگر فتح مصر و مناطق همجوار آن اتفاق نمي افتاد، شايد تسخير اسپانيا نيز به وقوع نمي پيوست و آن تمدن عظيم و درخشان و آثار برجاي ماندني آن مايه افتخار نمي گشت. موقعيت مسلمانان پيش از فتح مصر بسيار حساس و خطرناك بود. هر چند مسلمانان شام و بيت المقدس را فتح نموده بودند، اما نقاط زيادي همچون صحراي سينا و مصر و تمام كشورهاي شمال افريقا در دست روميها بود و هر لحظه امكان داشت دشمن شكست خورده قواي خويش را گرد آورد و با بهره گيري از نيروي دريايي قوي خويش با حمله اي گسترده مسلمين را از شام و بيت المقدس بيرون براند. اما در صورت فتح مصر، ضمن خاتمه دادن به نفوذ دشمن در مناطق يادشده، چنان كه اشاره شد. زمينه براي گسترش اسلام به شمال افريقا نيز فراهم گرديد. بنابر اين مسلمين به وضعيت دشمن واقف شدند و قبل از اين كه آنان دست به كار شوند، خود را براي حمله آماده نمودند فتح مصر كاري بس شگفت انگيز بود زيرا مسلمين توانستند با لشكري ناچيز و با سرعت و سهولنت كشوري را فتح نمايند كه نفوذ به آن مشكل مي نمود. صرفه نظر از اعتماد به تقدير الهي و امداد غيبي و مژده ي پيامبر در مورد اين فتح به عنوان علل اصلي، برآنيم علل و عوامل عيني و چگونگي اين فتح و فلسفه تاريخي آن را مورد بررسي قرار دهيم.»[1]

ادامه نوشته

نقش ایرانیان در تمدن اسلامی

نوشته شده توسط: سید محسن جبارزاده

استاد راهنما: دکتر نصرالله پورمحمدی املشی

مقدمه

از اين ايرانيان در حيرتم كه هزار سال سلطنت كردند ، بي آنكه يك روز به ما نياز داشته باشند ، در حالي كه ما در طول صد سالي كه از حكومت مان مي گذرد حتي يك روز نتوانسته ايم از آنها بي نياز شويم خليفه اموي ،سليمان بن عبدالملك(717-715) در طول قر ن ها از طريق ايران مسلمان سهم خود را بر جريان عظيم علمي و فرهنگيي دنياي غرب افزوده است . مورخان ، وقايع نگاران و پژوهشگران بسيار ، در بسياري از كتاب ها و رساله ها ، اين پديده تمدن ساز را به بحث و نقد و تجزيه و تحليل گذاشته اند . تمدن اسلامي با تمام پرتو هاي نيرومندش در طول سده هاي دهم تا سيزدهم ميلادي فروزان بود ، ليكن تمدن هاي ديگر ، ميراثهاي ديگر ، ذخائر فرهنگي ديگر و دانشمندان ديگر بودند كه اين تمدن را به درجات رفيع و اعتدال رساندند . تمدن عرب از كوله بارهاي سرشار و سنگين فرهنگ هاي يوناني ، لاتيني ، شامي ، صائبي ، هندي ، چيني و به خصوص به نسبتي بالاتر از همه از ميراث فرهنگي ايران و ايرانيان تغذيه كرده است . پس از گسترش فتوحات اسلامي در آن سوي ايران ، دانش و فناوري هاي علمي و ادبي و پزشكي ايرانيان قلب جهان خارج را نشانه گرفت و معلومات و دانش پارسيان در حوزه هاي علمي اين قاره نفوذ عجيبي پيدا كرد. اعراب اين تاثير و شگفتي را از آن خود ناميدند و بر اين باور بودند كه زبان عربي و يادگيري آن توسط ايرانيان سبب پيشرفت دانش و فرهنگ ايراني در جهان خارج گرديد . بسياري از مورخان عرب مي نويسند : اسلام عرب در اندك زمان مقهور نفوذ ايران شد . خلفاي عرب به تدريج و به گونه اي روز به روز بيشتر ، رونوشت شاهان بزرگ ايران شدند و به ترتيبي روز به روز شيوخ عرب عناوين و القاب ، انديشه ها و روش زندگي كردن از ايران تقليد شد.

 

ادامه نوشته

سنت‌هاي الهي ‌ـ‌ تاريخي در دو سوره رعد و ابراهيم

مقدمه

دانش‌مندان و تحليل‌گران اجتماعي كه قوانين و سنت‌هايي را براي جامعه کنوني قائلند و بر اساس آن پديده‌هاي اجتماعي را بررسي مي‌نمايند، ثبات و دوام حکومت‌ها را نيز از اين منظر تحليل مي‌کنند. اما براي جوامع پيشين چطور؟ به عبارت ديگر، آيا تاريخ نيز از اين قوانين و سنت‌ها برخوردار است يا خير؟

تاريخ به منزله يک علم نيز قوانين و سنت‌هايي دارد و هر حادثه و پديده‌اي که در جوامع پيشين رخ داده‌ است در چارچوب سنت‌هاي تاريخي واقع شده ‌است.

 بنابراين، هر پديده تاريخي، علت طبيعي خودش را دارد. اگر حادثه‌اي در مقطع خاصي از زمان رخ داده باشد، آن حادثه ابتدا به ساکن نبوده و خود به خود و بدون پيش‌زمينه‌هاي تاريخي صورت نگرفته ‌است. بلکه از زمان قبل از وقوعش سرچشمه مي‌گيرد. يعني ابتداي آن در گذشته‌هاي دور و يا نزديک قرار داشته و در زمان ظهور، آن پديده به اوج خود رسيده ‌است. از اين رو، تحليل‌گران اجتماعي، پديده‌هاي تاريخي را تصادفي و بدون علت نمي‌دانند؛ بلکه علل آن را در ارتباط با پديده‌هاي ديگر و عمل‌کرد جوامع انساني جست‌جو مي‌کنند؛ هم‌چنان‌که در تحليل جامعه کنوني، پيوند بين پديده‌ها را بررسي مي‌نمايند.

اسلام، اين دين اجتماعي و فراگير نيز قوانين و سنت‌هايي را براي جوامع بشري قائل است. از اين ديدگاه، قوانين حاکم بر حوادث جهان در واقع همان روابط علي و معلولي به شمار مي‌آيد که از طرف خداوند بر جريآنهاي اجتماعي مقرر شده ‌است و چنين سنت‌هايي به زمان و مکان و يا قوم و ملت خاصي اختصاص ندارد، بلکه همان‌طور که بر جوامع پيشين صادق بوده ‌است براي جوامع کنوني نيز صادق است. عموميت و کليت اين قوانين، سنن تاريخي را جنبه علمي مي‌بخشد. لذا مهم‌ترين اعتبار قوانين علمي، فراگيري و کليت آن‌ست؛ چنان‌كه قرآن کريم نيز عموميت اين سنت‌ها را تأييد مي‌کند:

﴿سُنَّةَ اللهِ فِى الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلُ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللهِ تَبْدِيلاً﴾

شما براي سنت‌هاي الهي هيچ‌گونه تغيير و تبديلي نخواهيد يافت.[i]

 

ادامه نوشته

مشكلات، مانند تلی از خاك بر سر ما می ریزند

كشاورزی الاغ پیری داشت كه یك روز اتفاقی به درون یك چاه بدون آب افتاد.

 كشاورز هر چه سعی كرد نتوانست الاغ را از درون چاه بیرون بیاورد.

پس برای اینكه حیوان بیچاره زیاد زجر نكشد........

ادامه نوشته

حقه روز امتحان

چهار تا دانشجو شب امتحان بجای درس خواندن به پارتی و خوش گذرونی رفته بودند و هيچ آمادگی امتحانشون رو نداشتند. روز امتحان به فکر چاره افتادند و حقه ای سوار کردند به اين صورت که سر و روشون رو کثيف و کردند و مقداری هم با پاره کردن لباس هاشون در ظاهرشون تغييراتی بوجود آوردند سپس عزم رفتن به دانشگاه نمودند و يکراست به پيش استاد رفتند

ادامه نوشته

توحيد نظري و توحيد عملي

اياک نعبد و اياک نستعين: پروردگاراتنها و تنها ترا مي‏پرستيم و تنها و تنها از تو استعانت مي‏جوئيم.

با اينکه انسان گمان مي‏کند; که توحيد يکي از مسائل اسلام است و هزاران مسئله ديگر در اسلام در کنار توحيد قرار گرفته است، ولي وقتي با نگاهي دقيقتر مي‏نگرد مي‏بيند اسلام سراسرش توحيد است‏يعني تمام مسائل آن چه آنها که مربوط به اصول عقائد است و چه آنها که به اخلاقيات و امور تربيتي و يا به دستور العملهاي روزانه ارتباط دارد همگي يکجا و يکپارچه توحيد است.
در منطق اصطلاحي وجود دارد که مي‏گويند. تحليل و ترکيب اين دو کلمه که در آنجا در فکر بکار مي‏رود از علوم طبيعي اتخاذ شده است. و مراد اين است که همانطور که در عالم ماده تجزيه و ترکيب است، يعني همه مرکبات تجزيه مي‏شود به عناصر اوليه و اگر آنعناصر را ترکيب کنند دو مرتبه آن مرکب تشکيل مي‏گردد، و در انديشه‏ها و فکرها نيز همين طور است. تمام انديشه‏هها و افکار بشر را فيلسوفان مي‏گويند به اصل عدم تناقض بر مي‏گردد. يعني اگرتحليل و تجزيه بکنند، بازگشت‏به اين اصل مسلم بديهي مي‏نمايد.
در اسلام چنين اصلي وجود دارد که همان توحيد است، يعني تمام مباني اسلامي را اگر تحليل کنيم بازگشت‏به توحيد مي‏کند.
اگر نبوت و معاد را که دو اصل ديگر از اصول اعتقادي هستند و يا امامت را مورد تحليل قرار دهيم در شکل ديگر، توحيد است. و اگر دستورهاي اخلاقي و يا احکام اجتماعي اسلامي را مورد بررسي قرار دهيم در شکل ديگر، توحيد است. و اگر دستورهاي اخلاقي و يا احکام اجتماعي اسلامي را مورد بررسي قرار دهيم در شکل توحيد خودنمائي مي‏کنند.
ما اين بحث را اينک بهمين مقدار اکتفاء مي‏کنيم و تفصيل بيشتر آن را به مورد ديگري ايکال مي‏نمائيم. در تفسير الميزان، در موارد متعددي اين مطلب بيان شده است.

ادامه نوشته

مساله قضا و قدر

درآمد

مساله قضا و قدر يكى از مباحث بسيار مهم كلامى است . اين مساله با آنچه كه امروزه به ((سرنوشت)) معروف است , ارتباط نزديكى دارد و نه تنها ذهن فيلسوفان و متكلمان را به خود مشغول داشته, بلكه يكى از مسائل اساسى در زندگى هر انسانى است. از اين رو, بحث سرنوشت, از ديرزمان, جايگاه خاصى در ادبيات ملل گوناگون داشته و دستمايه شاعران و داستان سرايان و ... براى خلق آثار بزرگ بوده است . البته , طبيعى است كه متالهان و خدا باوران مساله سرنوشت را در ارتباط با علم و اراده الهى تفسير مى كنند, اما ملحدان آن را در چارچوب حتميت هاى برخاسته از علل و اسباب مادى محصور مى سازند.به هر ترتيب , اصل مساله قضا و قدر از مسلمات عقايد اسلامى است و چندان در كتاب و سنت فراوان از آن سخن گفته شده كه هيچ جاى انكار و اختلافى باقى نمانده است . با اين حال, همان گونه كه اشاره خواهيم كرد, در تفسير اين اصل مهم اعتقادى بين طوايف مختلف اسلامى, اختلافاتى به چشم مى خورد.

ادامه نوشته

چرا شيعيان بر تربت سجده مي کنند؟

پاسخ: گروهي چنين مي پندارند که سجده بر خاک و يا تربت شهيدان، به معناي پرستش بوده و نوعي شرک است.
در پاسخ اين پرسش بايد يادآور شد که ميان دو جمله: السجود للّه و السجود علي الأرض تفاوت روشني وجود دارد. اشکال ياد شده ، حاکي از آن است که ميان اين دو تعبير، فرقي نمي گذارند.
به طور مسلّم، مفاد السجود للّه اين است که سجده براي خداست، در حالي که معناي السجود علي الأرض آن است که سجده بر زمين صورت مي گيرد و به تعبير ديگر ما با سجده بر زمين، به خدا سجده مي کنيم و اصولاً تمام مسلمانان جهان بر چيزي سجده مي کنند در حالي که سجده آنان براي خدا است. تمام زائران خانه خدا بر سنگهاي مسجد الحرام سجده مي کنند در صورتي که هدف از سجده آنان خدا است.

ادامه نوشته

قرآن ونقش پيامبران در شکوفايي عقل

قرآن کريم علاوه براينکه عقل و انديشه را مورد توجه جدي قرار داده و بربه کارگيري آن در موارد مختلف تأکيد کرده است، از کساني نيز ياد مي کند که در دعوت به توحيد ، همراه کردن انسان ها با خود ،بيان مسأله معاد، تصحيح عقايد باطل ،بدعت ها وغيره ،چراغ عقل را فرا راه خود قرار داده ونه تنها خود ازآن روشني مي گرفتند بلک روشني بخش حيات ديگر انسان ها نيز بوده اند، آنان همان پيامبراني بودند که درمقابل بي خردي، تهمت وتعصب هاي خام، با عقلانيت ، رفع اتهام از خود واقع بيني وارائه دليل برخورد کرده اند تا وجدان خفته وغفلت زده قوم را بيدار سازند واين عمل در طي ساليان متمادي به دست پاک ترين انسان ها ادامه يافت تا بشريت روز به روز به پيشرفت عقلي دراموردين و دنيا برسد.
دراين مقاله نيز سعي برآن است که با نگاه به قرآن کريم وبا روش اسناد وتحليل به نقش پيامبران در رشد و شکوفايي عقل در جنبه هاي مختلف اشاره کرده و مساعي خستگي ناپذير آنان را در مبارزه بي امان با جهل و بي خردي به تصوير بکشيم.
کليد واژه ها
شکوفايي عقل ،قرآن ،پيامبران اصول و فروع دعوت.

ادامه نوشته

سئوالات دین و زندگی پیش دانشگاهی

درس اول                                               آبشار نور

1 ) سؤالاتي مانند: «چرا موجودات جهان هستند؟» يا «چه ضرورتي باعث هستي موجودات شده است؟» ويا «آيا موجوداتي كه اكنون هستند، ممكن بود نباشند؟» و... در چه شرايطي مطرح مي شوند؟ ص 6

2 ) ترجمه ي عبارات قرآني زير را بنويسيد. ص 7   الف) والله هو الغني الحميد     ج) و يأت بخلق جديد

3 )دوپيام آيه ي 15 سوره ي فاطر: «يا أيها الناس أنتم الفقراء الي الله والله هوالغني الحميد» را بنويسيد. ص 7

4 ) پيام آيه ي 16 سوره ي فاطر چيست؟ «إن يشأ يذهبكم و يأت بخلق جديد» ص 7

5 ) پيام اين آيه را بنويسيد: «وما ذلك علي الله بعزيز» ص 7  

ادامه نوشته

آزمون دین وزندگی پیش دانشگاهی

  اداره آموزش و پرورش ناحیه1 تبریز

آزمون دین وزندگی پیش دانشگاهی  ـ  نوبت اول دیماه 85  ـ   مرکز پیش دانشگاهی امامت

نام و نام خانوادگی: .......................................... نام کلاس: ...........................رشته : ........................  تاریخ آزمون: ........................  مدت آزمون:75 دقیقه

1ـ با توجه به آیه شریفه« فّمّن تّابّ مِن بَعدِ ظُلمِهِ وَاَصلَحَ ...» به سؤالات زیر پاسخ دهید: (5/1 نمره)

الف)آیه را ترجمه کنید.    ب) براساس آیه چرا گناه ظلم نامیده شده است؟      ج)مفهوم ومعنای توبه را براساس آیه بررسی کنید.

2ـ مفاهیم زیررا تعریف

ادامه نوشته

سئوالات آزمون درس : دین و زندگی 1

آیات زیررا ترجمه کنید.

قَالَ أفَتَعْبُدُونَ مِنْ دُنِ اللهِ مَا لاَیَنْفَعُکُمْ شَیْئاً وَلاَیَضُرُّکُمْ.

وَیُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلماتِ الی النُّورِبِاذْنِهِ وَیَهْدیهِم اِلَی صِراطٍ مستقیمٍ.

ادامه نوشته

اگر راست مي گوييد سوره اي مانند قرآن بياوريد.

به عقیده ما مسلمین, قرآن سخن و وحی خداوند یکتاست. سخنی است که شنیدنش لرزه بر اندام می آورد. درون آدمی را نرم کرده و ذهن را متوجه ذکر خدا می کند. سخن خداوندی است که صاحب ملکوت آسمانها و زمين است و آگاه و دانا به ریز و درشت خلقت است. این است که ماقرآن را روشنگر و راهنما می دانیم و عقیده داریم که معجزه پیامبر است.

ادامه نوشته

گفتگو با دکتر خضری(از فرهیختگان شهر ستان بیجار)به مناسبت سالروز فتح اندلس توسط مسلمانان

 

ادامه نوشته