برداشتی از مقاله: روایت تاریخی حدیبیه - پژوهشی درباره گزارش عروة بن زبیر
نویسنده : اندریاس گورکه،
مترجم : آقایی، سید علی
در آمد

روایت حدیبیه بارها مورد پژوهش قرار گرفته است.1در برخی از این پژوهش‏ها کوشش‏ شده با استفاده از منابع متقدم،چون ابن‏هشام،واقدی،ابن‏سعد،طبری و قرآن وقایع حدیبیه‏ به گونه‏ای منسجم بازسازی شود2که با جمع‏بندی آن‏ها روایت استاندارد زیر از واقعه حدیبیه‏ حاصل می‏شود:

1-پیامبر با دیدن خوابی تصمیم به ادای حج عمره می‏گیرد؛

2-او از قبایل اطراف مدینه می‏خواهد وی را در این امر،همراهی کنند،ولی آنان‏ نمی‏پذیرند

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(1)-.برای نمونه ر.ک:

M(ayyibyaduH nov gartreV reD`` ,allerauW.U dna relbuD.E.C ;26-64 ,6591 ,drofxO ,anideM ta dammahuM ,ttaW.M.W ;29-482 ,5591 ,grebledieH ,redeahcS.H.H yB.snart ,sdemmahuM nebeL saD ,lhuB.F ن rf sed ethcihcseG red ni tknupedneW sla)826 zr .32-1 ,)6891(8 , LASJ ni ,''yrautcnaS eht fo revoekaT milsuM eht tuba noitidarT eht fo noitaredisnoceR A:acceM fo tseuqnoC eht dna ayyibyaduH-lA`` , gnitwaH.R.G ;21-1 ,)4891(,sesruoS tseilraE eht no desaB efiL siH:dammahuM ,sgniL.M ;26-74 ,)1891(17 ,WM ni ,''noisreV evitanretlA nA:ayibyeduH-lA`` ,ilA.B.F ;74-922 ,)9791(96 , WM ni ,''acceM fo tseuqnoC ot pu aibarA ni noitadilosnoC lacitiloP s'demmahuM`` ,rennoD.M.F ;59-572 ,)6791(32 ,acibarA ni ,''neglof erhi dnu ayibyaduH-la nov sgatreV sed esualksgnurefeilsuA eiD`` ,iynaruM.M ;14-832 ,5791 ,niaM ma trufknarF dna nrezuL ,retsieM.G yb namreG otnI.snart ,demmahoM ,nosnidoR.M ;6-1 ,)3791(9/54 , rahzA-l utallajaM ni ,''acceM fo tseuqnoC eht dna ayibyaduH fo ecurT ehT`` ,eyawlA.M ;18-26 ,)7691(12 ,SA ni ,''malsI neh

(2)-.برای نمونه ر.ک:

.6-1 ,''ecurT`` ,eyawlA ;95-742 ,dammahuM ,nosnidoR ;29-482 , nebeL ,lhuB ;935 ,III.2IE ni ,''ayibyaduH-la`` ,ttaW.M.W ;26-64 ,anideM ,ttaW

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  3-سپس محمد صلی الله علیه و آله با 700-1400 نفر به مکه رهسپار می‏شود؛

4-در ذوالحلیفه احرام می‏بندد؛

5-قریش به محض اطلاع از تصمیم محمد صلی الله علیه و آله دویست سوار به فرماندهی خالدبن ولید به کراع الغمیم،نزدیک عسفان،گسیل می‏کنند؛

6-بدین سبب محمد صلی الله علیه و آله تصمیم می‏گیرد راه دیگری در پیش گیرد.در حدیبیه شترش‏ می‏ایستد و از حرکت به جلو امتناع می‏کند.محمد صلی الله علیه و آله دستور می‏دهد خیمه‏ها را آن‏جا بر پا کنند؛

7-در حدیبیه آب کم‏یاب است،ولی محمد صلی الله علیه و آله تیری مرطوب به چاهی خشک می‏افکند و آب از آن می‏جوشد؛

8-چندین نماینده از قریش برای گفت‏وگو نزد محمد صلی الله علیه و آله می‏آیند؛

9-عثمان نیز برای رایزنی به مکه فرستاده می‏شود.او به موقع باز نمی‏گردد و شایع‏ می‏شود که او کشته شده است.بدین سبب محمد صلی الله علیه و آله یارانش را فرا می‏خواند و از آنان‏ می‏خواهد با وی پیمان وفاداری ببندند.این پیمان،بیعت الرضوان‏1نامیده شده است.هر چند بعدا معلوم می‏شود که اخبار شایع شده درباره عثمان نادرست بوده است؛

10-قریش سهیل‏بن عمرو را برای عقد پیمان صلح نزد محمد صلی الله علیه و آله می‏فرستند؛

11-عهدنامه شامل موارد زیر بوده است:

-مدت صلح ده سال است؛

-مسلمانان باید این بار عقب‏نشینی کنند،ولی سال آینده می‏توانند به مدت سه روز برای ادای عمره به مکه وارد شوند؛

-همه قبایل می‏توانند به اختیار خود با مسلمانان یا قریش هم‏پیمان شوند؛

-مسلمانان باید هر کس که بدون اجازه ولیّ خود به محمد صلی الله علیه و آله می‏پیوندد،حتی اگر مسلمان باشد،باز گردانده و به قریش تسلیم کنند(قریش تعهد متقابل ندارد).

12-پس از پیمان صلح،ابوجندل فرزند سهیل،به سوی محمد صلی الله علیه و آله می‏گریزد،ولی به

 قریش باز گردانده می‏شود؛

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(1)-.فتح  « لَّقَدْ رَضىِ‏َ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تحَْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فىِ قُلُوبهِِمْ فَأَنزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيهِْمْ وَ أَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا(18)

 

13-محمد صلی الله علیه و آله از یارانش می‏خواهد که سرهایشان را بتراشند و حیواناتشان را قربانی‏ کنند.آنان این امر را اجابت نمی‏کنند مگر پس از آن‏که پیامبر خود چنین می‏کند؛

14-در راه بازگشت به مدینه،سوره فتح بر محمد صلی الله علیه و آله نازل می‏شود؛

15-ابوبصیر از مکه به مدینه می‏گریزد،ولی به نمایندگان قریش تسلیم می‏شود.او یکی‏ از آن دو را کشته و به کراع العیص فرار می‏کند.هفتاد مرد از جمله ابوجندل در آن‏جا به وی‏ می‏پیوندند.آنان به کاروان‏های مکه دست‏برد می‏زنند تا این‏که قریش از محمد صلی الله علیه و آله‏ می‏خواهند به آنان اجازه دهد وارد مدینه شوند؛

16-سرانجام برخی زنان مسلمان از مکه به مدینه می‏آیند،آیه 10 سوره ممتحنه به‏ همین سبب نازل می‏شود و مسلمانان را از بازگرداندن زنان به قریش نهی می‏کند.

بدیهی است که روایات در برخی موارد با هم ناسازگاری و ناهمخوانی دارند و گزارش‏ یادشده،ترکیبی از روایات مختلف از راویان متقدم است.اما می‏توان بخشی از این دست‏ روایات را که کهن‏تر بوده و مستند به اسانیدند،باز سازی کرد.